Chăm sóc trẻ sau phẫu thuật khe hở vòm miệng

Tin tức - Thông báo Ngày đăng: 03/03/2026

Khe hở vòm miệng (KHVM) là dị tật bẩm sinh do rối loạn phát triển vùng sọ – mặt trong giai đoạn từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 12 của thai kỳ. Khe hở vòm miệng được phân loại dựa trên mức độ thương tổn (gồm khe hở vòm miệng toàn bộ và khe hở vòm miệng không toàn bộ).

Hình ảnh trước và sau mổ khe hở vòm miệng

Phẫu thuật tạo hình vòm miệng thường được thực hiện khi trẻ từ 9 đến 12 tháng tuổi khi trẻ đủ lớn để chịu đựng ca mổ. Phẫu thuật giúp phục hồi cấu trúc giải phẫu, cải thiện khả năng ăn uống và phát âm.

Để đạt kết quả điều trị tốt, việc chăm sóc trẻ cần được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước phẫu thuật và tiếp tục theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật. Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình này.

  1. Hướng dẫn chăm sóc trẻ trước phẫu thuật khe hở vòm miệng

Chuẩn bị tốt trước phẫu thuật giúp giảm nguy cơ biến chứng và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hồi phục sau phẫu thuật.

Trước khi phẫu thuật

  • Trẻ cần được khám chuyên khoa Tai Mũi Họng. Nếu có viêm mũi họng hoặc viêm tai giữa, cần điều trị ổn định ít nhất 2 tuần trước khi tiến hành phẫu thuật.
  • Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ.
  • Chú ý cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ vì trong những ngày đầu sau mổ trẻ thường ăn uống kém.
  • Không dùng thuốc chống đông máu (Aspirin) ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật.

Chuẩn bị cho trẻ trong ngày phẫu thuật

  • Tắm rửa sạch sẽ, vệ sinh khoang miệng cho trẻ.
  • Tháo bỏ toàn bộ trang sức, nơ, kẹp tóc và các vật dụng kim loại.
  • Thông báo với nhân viên y tế về tiền sử dị ứng thuốc của trẻ và các thuốc đang sử dụng.
  • Cho trẻ nhịn ăn và uống hoàn toàn theo hướng dẫn của bác sĩ trong ngày mổ.
  • Trẻ sẽ được tiêm kháng sinh dự phòng trước phẫu thuật khoảng 30 phút để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
  1. Hướng dẫn chăm sóc trẻ sau phẫu thuật khe hở vòm miệng

Chăm sóc đúng cách sau phẫu thuật giúp phòng ngừa biến chứng và hỗ trợ vết mổ lành tốt.

NGÀY ĐẦU SAU PHẪU THUẬT:

– Theo dõi sức khỏe

  • Theo dõi tình trạng chung: tinh thần, màu sắc da, niêm mạc, mạch và nhiệt độ.
  • Sau mổ vòm, cổ họng của trẻ có thể bị sưng và tiết nhiều đờm dãi nên dễ gây khó thở. Vì vậy, cần theo dõi nhịp thở và tình trạng hô hấp của trẻ để phát hiện sớm bất thường. Nếu thấy trẻ khó thở, hãy cho trẻ nằm nghiêng, hút sạch đờm dãi và thực hiện khí dung (cho trẻ hít thuốc dưới dạng hơi sương để làm loãng đờm, giảm sưng và giúp trẻ thở dễ hơn) theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
  • Quan sát màu sắc dịch trong miệng: hồng nhạt là bình thường. Nếu có máu đỏ tươi → báo bác sĩ ngay.
  • Theo dõi tình trạng nôn ở trẻ vì thuốc gây mê có thể gây tác dụng phụ này.

– Ăn uống – dinh dưỡng

  • Khi trẻ tỉnh hoàn toàn: cho uống sữa nguội. Số lượng ít, chia nhiều bữa.
  • Đút thìa, không bú bình, không dùng ống hút.
  • Cho ăn sau khi uống thuốc giảm đau khoảng 30 phút.

– Vệ sinh mũi – miệng

Vệ sinh miệng – mũi nhẹ nhàng bằng nước muối dạng xịt (Xixat, Sterimax…), nước muối sinh lý. Cho trẻ uống nước đun sôi để nguội nhiều lần trong ngày và sau mỗi khi ăn.

– Thuốc và điều trị

  • Tiêm kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ.
  • Thuốc giảm đau: Sử dụng mỗi 4 – 6 h/1 lần trong ngày đầu sau mổ (có thể dùng xen kẽ efferalgan và Ibuprofen ). Không nên sử dụng các loại thuốc giảm đau có ức chế hô hấp, nếu phải dùng thì rất thận trọng và theo dõi sát nhịp thở.
  • Truyền dịch bằng đường tĩnh mạch nếu trẻ ăn uống kém.

NGÀY THỨ 2 – NGÀY THỨ 4:

  • Theo dõi tình trạng chung: nhịp thở, thân nhiệt và mức oxy trong máu để kịp thời phát hiện bất thường.
  • Cho trẻ uống sữa nguội bằng thìa, mỗi lần một ít, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh làm tổn thương vết mổ.
  • Nếu trẻ ăn uống kém, cần tiếp tục truyền dịch.
  • Giữ miệng và mũi của trẻ luôn sạch bằng cách rửa nhẹ với nước muối sinh lý hoặc dung dịch xịt mũi. Cho trẻ uống nước đun sôi để nguội nhiều lần trong ngày và sau mỗi bữa ăn.
  • Cho trẻ dùng thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau và các thuốc khác đúng theo chỉ định của bác sĩ.

 SAU 5 NGÀY:

  • Tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe.
  • Bắt đầu cho trẻ ăn cháo xay, súp loãng, thức ăn mềm và nguội. Vẫn đút thìa, không dùng ống hút.
  • Giữ vệ sinh mũi và khoang miệng sạch sẽ.
  • Dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

KHI RA VIỆN:

– Chế độ ăn

  • Cho trẻ ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, bột…
  • Sau mổ 2 tuần, trẻ bắt đầu có thể ăn thêm những loại thức ăn khác có đủ dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, rau, củ, quả…. Tuy nhiên vẫn phải cắt nhỏ hoặc nấu mềm, tránh thức ăn cứng và dai.
  • Từ tuần thứ 3, có thể cho trẻ ăn thêm cơm mềm hoặc cơm nghiền nát.
  • Ngoài ra cần tăng cường các sản phẩm giàu protein, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ sự phát triển và phục hồi của trẻ.

– Chăm sóc, vệ sinh tại nhà

  • Vệ sinh miệng – mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Giữ vùng vết mổ khô và sạch. Không để thức ăn đọng lại ở vùng vòm miệng.
  • Cho trẻ uống thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Chú ý đưa trẻ đi tái khám đúng lịch hẹn.
  1. Một số lưu ý cần tránh
  • Không cho trẻ uống nước cam quýt hoặc nước giải khát có ga.
  • Không để trẻ ngậm hoặc chơi các vật cứng, sắc nhọn có thể làm tổn thương vết mổ.
  • Trong 3 tuần đầu sau mổ:
  • Đeo nẹp tay để tránh trẻ đưa tay hoặc đồ chơi vào miệng.
  • Không sử dụng ống hút, làm tổn thương vùng phẫu thuật.
  • Không cho trẻ ăn thức ăn cứng, giòn như bánh quy, bánh mì nướng, mía.
  1. Các dấu hiệu nguy cơ cần đi khám ngay

Trong quá trình chăm sóc tại nhà, nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, cần đến bệnh viện để được kiểm tra kịp thời:

  • Sốt cao, mệt mỏi nhiều.
  • Vết mổ sưng đỏ, chảy mủ hoặc có mùi hôi.
  • Đau tăng dần, không giảm sau vài ngày.
  • Trẻ bỏ ăn hoàn toàn hoặc nôn ói liên tục.
  • Có lỗ rò ở vùng vòm miệng hoặc thức ăn trào lên mũi khi ăn.
  • Chảy máu kéo dài không cầm.

Quá trình hồi phục của trẻ sau phẫu thuật khe hở vòm miệng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhân viên y tế. Khi cha mẹ kiên trì thực hiện đúng các hướng dẫn về ăn uống, vệ sinh và tái khám, trẻ sẽ được hồi phục an toàn và hạn chế biến chứng. Sự quan tâm và đồng hành của gia đình chính là nguồn động viên quan trọng giúp trẻ vượt qua giai đoạn điều trị này.

HƯƠNG GIANG – PHÒNG CÔNG TÁC XÃ HỘI

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Mai Thị Hương, Đặng Hoàng Thơm. (2018). Chăm sóc bệnh nhân sau mổ khe hở vòm miệng. Bệnh viện Nhi Trung ương.

https://benhviennhitrunguong.gov.vn/cham-soc-benh-nhan-sau-mo-khe-ho-vom-mieng.html

2.Chăm sóc bệnh nhi sau khi phẫu thuật khe hở vòm miệng. Vinmec Healthcare System.

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cham-soc-benh-nhi-sau-khi-phau-thuat-khe-ho-vom-mieng-vi