Khe hở môi (KHM) là một dị tật bẩm sinh thường gặp trong các bệnh lý vùng hàm mặt, xảy ra khi cấu trúc môi của thai nhi không khép kín hoàn toàn trong những tháng đầu thai kỳ.

Phẫu thuật tạo hình giúp phục hồi cấu trúc miệng, cải thiện ăn uống, phát âm và thẩm mỹ. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng thời điểm, trẻ sẽ hạn chế tối đa di chứng lâu dài.

Tuy nhiên, sau phẫu thuật, nếu việc chăm sóc chưa đúng cách, trẻ có thể gặp nguy cơ nhiễm trùng và chậm lành vết thương. Vì vậy, việc trang bị kiến thức và kỹ năng chăm sóc cho cha mẹ là yếu tố rất quan trọng, giúp trẻ hồi phục an toàn và giúp gia đình yên tâm trong quá trình điều trị.

1.Hướng dẫn chăm sóc trẻ trước phẫu thuật khe hở môi

Trước phẫu thuật, khó khăn lớn nhất của nhiều gia đình là việc cho trẻ bú. Phần lớn trẻ bị khe hở môi không thể bú mẹ hoặc bú bình thông thường một cách hiệu quả. Cha mẹ nên sử dụng bình sữa chuyên dụng dành cho trẻ khe hở môi và có thể cho trẻ uống sữa mẹ vắt ra hoặc sữa công thức theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bên cạnh đó, gia đình cần chuẩn bị tốt cho trẻ trước ngày mổ:

• Tắm rửa, vệ sinh sạch sẽ cho trẻ, tháo bỏ trang sức, kẹp tóc.
• Thông báo với nhân viên y tế về tiền sử dị ứng thuốc và các thuốc trẻ đang dùng. Không cho trẻ dùng Aspirin hoặc thuốc chứa Aspirin trước phẫu thuật.
• Trẻ cần nhịn ăn và uống ít nhất 4–6 giờ trước phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ. Việc này nhằm đảm bảo dạ dày rỗng, giúp phòng tránh các tai biến trong quá trình gây mê.

Trong giai đoạn này, cha mẹ rất cần được tư vấn và động viên tinh thần để giảm lo lắng, giúp chuẩn bị tâm lý tốt cho ca phẫu thuật của con.

2.Hướng dẫn chăm sóc trẻ sau phẫu thuật khe hở môi

Sau phẫu thuật, trẻ thường mệt và buồn ngủ nhiều. Gia đình cần theo dõi sát tình trạng của trẻ và thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu thấy trẻ li bì bất thường hoặc khó đánh thức.

2.1. Ăn uống sau phẫu thuật khe hở môi

• Khi trẻ tỉnh hoàn toàn, có thể cho uống nước lọc hoặc nước trái cây không có ga, không thuộc nhóm cam quýt.
• Cho trẻ uống sữa nguội bằng thìa nhỏ từng ít một.
• Ngày thứ hai có thể cho trẻ bú mẹ hoặc tiếp tục đổ thìa.
• Khi xuất viện, trẻ có thể trở lại bú mẹ hoặc bú bình theo nhu cầu.

Việc cho trẻ ăn đúng sẽ giúp hạn chế đau và tránh làm tổn thương vùng phẫu thuật.

2.2. Chăm sóc và vệ sinh vết mổ

Gia đình cần thực hiện các bước chăm sóc hằng ngày một cách cẩn thận:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chăm sóc trẻ.
• Không chạm tay trực tiếp vào môi và miệng trẻ vì có thể làm tổn thương hoặc gây nhiễm trùng vết mổ.
• Vệ sinh miệng 2 lần mỗi ngày bằng gạc/bông mềm hoặc nước sạch, nước muối sinh lý. Sau mỗi lần ăn, cần vệ sinh miệng cặn thức ăn dính trên môi cho trẻ bằng nước đun sôi để nguội hoặc nước muối sinh lý.
• Không cho trẻ dùng ống hút hoặc các vật sắc nhọn đưa vào miệng.
• Chỉ bôi lượng nhỏ thuốc kháng sinh ở vùng vết mổ nếu có chỉ định của bác sĩ.

Một số lưu ý quan trọng:

• Sau mổ trẻ đau nhiều. Gia đình cần báo nhân viên y tế để đặt thuốc giảm đau, hạ sốt cho trẻ (theo chỉ định của bác sĩ).
• Không bóc vảy, không chà xát vết mổ.
• Không băng kín hoặc che vết mổ.
• Không mặc quá nhiều quần áo hoặc đắp chăn dày làm trẻ bị nóng.
• Sau khoảng 1 tháng, có thể mát-xa nhẹ vùng môi cho trẻ theo chuyển động tròn, mỗi ngày 3 lần để giúp sẹo mềm và đẹp hơn.

 3.Các dấu hiệu nguy cơ cần đi khám ngay

Trẻ cần được tái khám sau 7–10 ngày hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ. Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Trẻ uống ít nước, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
• Nôn nhiều, tiêu chảy.
• Sốt cao, quấy khóc kéo dài.
• Khó đánh thức khi ngủ.
• Đau dai dẳng không giảm.
• Vết mổ sưng, nóng, đỏ hoặc kích ứng khó chịu.
• Chảy máu hoặc chảy dịch, mủ tại vùng phẫu thuật.

Chăm sóc con sau phẫu thuật khe hở môi là cả một hành trình đồng hành, yêu thương của gia đình. Khi được chăm sóc đúng cách và bằng tất cả sự kiên nhẫn của cha mẹ, con hoàn toàn có thể lớn lên khỏe mạnh, tự tin như bao bạn cùng trang lứa. Mỗi ngày bên con chính là một bước tiến để con đến gần hơn với nụ cười khỏe mạnh và tương lai tươi sáng.

HƯƠNG GIANG – PHÒNG CÔNG TÁC XÃ HỘI

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Mai Thị Hương. (2017). Hướng dẫn chăm sóc trẻ sau phẫu thuật khe hở môi. Bệnh viện Nhi Trung ương.

https://benhviennhitrunguong.gov.vn/huong-dan-cham-soc-tre-sau-phau-thuat-khe-ho-moi.html