Ở người mắc đái tháo đường, đường huyết tăng kéo dài khiến các tế bào nội mô – lớp tế bào lót bên trong lòng mạch – hấp thu nhiều glucose hơn mức chúng có thể xử lý. Do nhóm tế bào này không cần insulin để đưa đường vào trong, nồng độ đường trong máu càng cao thì lượng glucose “ồ ạt” đi vào nội mô càng lớn.
Phần đường dư thừa không được sử dụng sẽ chuyển hóa qua các con đường bất thường, tạo ra những chất gây hại như các sản phẩm glycat hóa tiến triển (AGEs). Những chất này khiến thành mạch cứng hơn, dễ viêm, giảm khả năng tự bảo vệ. Đồng thời, tình trạng tăng đường huyết lâu ngày làm giảm sản xuất nitric oxide – chất giúp mạch máu giãn nở – khiến mạch co cứng và lưu thông kém. Các gốc oxy hóa tự do cũng tăng mạnh, càng thúc đẩy tổn thương nội mô và xơ hóa thành mạch.
Khi chức năng nội mô bị rối loạn, mạch máu mất khả năng đàn hồi và dần suy yếu. Ở các mạch nhỏ như võng mạc và cầu thận, điều này gây ra bệnh võng mạc và bệnh thận đái tháo đường. Nếu tổn thương xảy ra tại các mạch máu lớn như động mạch vành hoặc mạch não, người bệnh có nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Khuyến nghị cho bệnh nhân để bảo vệ mạch máu
- Kiểm soát đường huyết ổn định
- Dùng thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ.
- Tự theo dõi đường huyết tại nhà nếu có điều kiện.
- Tái khám định kỳ để điều chỉnh phác đồ khi cần.
- Ưu tiên chế độ ăn ít đường – ít tinh bột
- Tăng rau xanh, chất xơ, đạm nạc.
- Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, cơm trắng, bún, mì.
- Ưu tiên gạo lứt, khoai lang, các loại hạt.
- Vận động đều đặn
- Ít nhất 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần.
- Có thể chọn đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc bài tập theo tình trạng sức khỏe.
- Kiểm soát huyết áp và mỡ máu
- Đây là hai yếu tố tăng tốc độ tổn thương mạch máu ở người đái tháo đường.
- Khám theo dõi huyết áp – lipid máu định kỳ, dùng thuốc nếu được kê.
- Ngừng hút thuốc lá và hạn chế rượu bia
- Khói thuốc làm giảm mạnh chức năng nội mô, tăng nguy cơ xơ vữa mạch.
- Rượu bia làm khó kiểm soát đường huyết.
- Kiểm tra mắt – thận hằng năm
- Phát hiện sớm biến chứng sẽ giúp điều trị hiệu quả hơn và ngăn tiến triển nặng.
Thông tin được tổng hợp từ các tài liều trên internet
Dược Lâm sàng – Thông tin thuốc – Khoa Dược
Ds.Bạch Nam Tiến
